açaí, acerola en moerbei

We gaan verder met onze kleine serie over de zogenaamde supervruchten met hun hoge gehaltes aan werkzame inhoudsstoffen. Deze keer staat de zwarte moerbei centraal. De zoetzure aromatische vruchten lijken qua uiterlijk op bramen, ze zijn rood tot donkerpaars van kleur en bevatten veel verschillende mineralen in verbazingwekkende hoeveelheden.

Moerbeibomen hebben bijna iets mythisch over zich. Ze waren immers voor de oud-oosterse volkeren vruchten van de goden. De Romeinen zagen in de moerbeiboom de zetel van de wijsheid. De Chinezen waren in dat opzicht duidelijk pragmatischer. Zij kweekten al 4500 jaar geleden moerbeibomen voor de zijderupsen die zich met de bladeren voedden.

Van de 30 verschillende soorten zijn er thans nog drie van bijzondere betekenis: de witte moerbei uit China, de zwarte moerbei uit Perzië en de rode moerbei uit Noord-Amerika. Alle rassen vormen forse struiken of bomen van 5 tot 15 m hoogte. In Europa speelt de zwarte moerbei de belangrijkste rol. In gebieden met een mild klimaat, waarin bijv. ook wijnbouw mogelijk is, wordt deze weer vaker aangetroffen. Enige tijd is in Europa ook de witte moerbei gekweekt. Deze werd bekend in de jaren 30, toen men gebruik ging maken van de moerbeivlinder om zijde voor parachutes te kunnen produceren. Omdat de productiekosten in China lager zijn dan in Europa is deze onderneming hier snel weer gestaakt. De rode Noord-Amerikaanse variant is beter bestand tegen vorst dan de beide andere rassen, maar heeft wel goede grond nodig.

De vruchten van de bij ons inheemse zwarte moerbei zijn niet alleen zoetzuur en zeer aromatisch, maar ook rijk aan een hele reeks mineralen. Daarbij valt vooral het gehaltes aan ijzer en zink op. Met 100 g moerbeien zouden volwassenen het vijf- tot achtvoudige van hun dagelijkse behoefte aan ijzer en zink binnen kunnen krijgen. Met dezelfde portie zou bovendien voor ongeveer 50% in de dagelijkse behoefte aan kalium, calcium en magnesium kunnen worden voorzien. Anders dan de witte moerbei bevat de zwarte bovendien de in water oplosbare ballaststof pectine en is minder zoet.

Wat als vrucht wordt geoogst, zijn in werkelijkheid schijnbessen die op het eenjarige hout rijpen. Ze blijven in rijpe toestand twee dagen aan de boom hangen en vallen er daarna gewoon af. Daarvan wordt gebruik gemaakt bij het oogsten in juli/ augustus door de rijpe bessen simpelweg op te rapen en ze meteen verder te verwerken. Ze lijken op bramen, worden 3 tot 6 cm lang en zijn rood tot donkerpaars van kleur. De bessen geven door hun intense kleur in rijpe toestand behoorlijk af. Als sierplant in de buurt van een terras zijn ze daarom niet geschikt.

Omdat ze zo snel bederven worden de vruchten niet vers op de markt gebracht, maar gedroogd, ingevroren, verwerkt tot moes of geperst en daarna verder verwerkt tot moes, gelei of sap. In gedroogde vorm vormen moerbeien een leuke afwisseling in muesli. Vanwege de waardevolle inhoudsstoffen en vanwege de typische smaak wordt moerbeisap vooral graag gemengd met andere fruitsoorten als vruchtensap, nectar of ook - gemengd met koolzuurhoudend mineraalwater - als 'spritzer' (cocktail) aangeboden. Puur als zogenaamd 'moedersap' is de zwarte moerbei een aromatisch drankje met een extra portie mineralen.